نوع مقاله : مقاله پژوهشی Released under CC BY-NC 4.0 license I Open Access I

نویسندگان

• معصومه مهری کرم ¹
• رضا هاشمی ماد ²
• عبدالوحید داوودی ³
• مهدی فهیمی ⁴

¹ دانشجو کارشناسی ارشد گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

² استادیار گروه علوم ورزشی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

³ استادیار گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

⁴ گروه علوم ورزشی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل ساختاری بدشکلی هراسی در نوجوانان بر اساس تمایل به ورزش، عزت نفس و پردازش هیجانی انجام شد.

روش پژوهش: این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی و جامعه آماری آن را کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه شهر قم در سال 1403-1404 تشکیل دادند که از میان آنها 211 نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد شده شامل پرسشنامه وسواس فکری-عملی ییل-براون برای بدشکلی بدن(BDD-YBOCS)، مقیاس تمایل به فعالیت بدنی(PDAS)، مقیاس عزت نفس روزنبرگ (RSES) و مقیاس پردازش هیجانی بیکر (EPS-25) گردآوری و با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج تحلیل مسیر نشان داد که مدل پیشنهادی از برازش مطلوبی برخوردار است. تنها مسیر مستقیم معنادار، از عزت نفس به بدشکلی هراسی بود (0.007>p, ۰/۲۸۵β=- )، به این معنی که عزت نفس پایین به طور مستقیم با افزایش علائم بدشکلی هراسی مرتبط است. نقش واسطه‌گری پردازش هیجانی و تمایل به ورزش در این رابطه تأیید نشد. از میان ابعاد پردازش هیجانی، تنها «کنترل هیجان» رابطه معناداری با بدشکلی هراسی داشت.

نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش بر نقش محوری و مستقیم عزت نفس در تبیین بدشکلی هراسی نوجوانان تأکید می‌کند. به نظر می‌رسد مداخلات پیشگیرانه و درمانی باید اولویت اصلی را بر ارتقای عزت نفس و آموزش مهارت‌های کنترل هیجان قرار دهند، چرا که تمایل به ورزش به خودی خود و بدون توجه به انگیزه‌های فرهنگی زمینه‌ساز آن، ممکن است اثر کاهشی قابل توجهی بر نگرانی‌های تصویر بدن نداشته باشد

کلیدواژه‌ها

• بدشکلی هراسی
• نوجوانان
• تمایل به ورزش
• عزت نفس
• پردازش هیجانی
• مدل معادلات ساختاری

موضوعات

• رشد و یادگیری حرکتی

عنوان مقاله [English]

Developing a Structural Model of Dysmorphophobia in Adolescents Based on Sports Desire, Self-Esteem, and Emotional Processing

نویسندگان [English]

• Masoumeh Mehri Karam ¹
• Reza Hashemi Mad ²
• Abdolvahid Davoodi ³
• Mahdi Fahimi ⁴

¹ M.A. student, Department of Psychology, Faculty of Humanities, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran.

² Assistant Professor, Department of Sport Sciences, Faculty of Humanities, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran

³ Assistant Professor, Department of Psychology, Faculty of Humanities, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran

⁴ Department of Sport Sciences, Faculty of Letters and Humanities, University of Qom. Qom, Iran.

چکیده [English]

Objective: This study aimed to develop a structural model of dysmorphophobia in adolescents based on sports desire, self-esteem, and emotional processing.

Methods: This descriptive-correlational study was conducted on all high school students in Qom city during the 2024-2025 academic year. A sample of 211 adolescents was selected using a multi-stage cluster sampling method. Data were collected using standardized questionnaires: the Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale Modified for Body Dysmorphic Disorder (BDD-YBOCS), the Physical Activity Desire Scale (PADS), the Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES), and the Baker Emotional Processing Scale (EPS-25). The proposed model was tested using Structural Equation Modeling (SEM) with the Partial Least Squares (PLS) approach in Smart PLS software.

Results: The path analysis indicated that the proposed model had a satisfactory fit. The only significant direct path was from self-esteem to dysmorphophobia (β = -0.285, p < 0.01), demonstrating that lower self-esteem directly predicted higher symptoms of dysmorphophobia. The mediating roles of emotional processing and sports desire in this relationship were not confirmed. Among the dimensions of emotional processing, only 'Emotion Control' had a significant relationship with dysmorphophobia.

Conclusion: The findings underscore the central and direct role of self-esteem in explaining dysmorphophobia among adolescents. Preventive and therapeutic interventions should primarily focus on enhancing self-esteem and teaching emotion control skills, as sports desire alone, without addressing the underlying cultural motivations, may not have a significant mitigating effect on body image concerns.

کلیدواژه‌ها [English]

• Body Dysmorphic Disorder
• Adolescents
• Sports Desire
• Self-Esteem
• Emotional Processing